In Nederland was het afgelopen maandag in het grootste deel van het land zwaar bewolkt, waardoor het onmogelijk was bij een sterrenwacht iets van de Mercuriusdoorgang waar te nemen. Gelukkig waren er andere mogelijkheden, zoals met het Solar Dynamics Observatory (SDO), een ruimtesonde die door NASA op 11 februari 2010 werd gelanceerd om de zon te bestuderen en meer te weten te komen over de invloed van de zon op aarde en de ruimte om ons heen.

Natuurlijk was de blik van SDO afgelopen maandag ook op de zon gericht. En dat leverde een paar mooie beelden van de Mercurius­doorgang op die NASA wereldkundig maakte. Op deze foto's is goed te zien hoe klein de binnenste planeet van ons zonnestelsel ten opzichte van de zon is: een piepklein stipje, waarvan er 195 op een rij nodig zijn om de hele middellijn van de zon te bedekken. Het verklaart ook, waarom deze overgang onmogelijk met het blote oog of zelfs met een verrekijker te zien was.

Merc doorgang 10

Merc doorgang 11

En voor een klein videotje kun je hier klikken.

Mercurius is de kleinste planeet van ons zonnestelsel en iets groter dan onze Maan. Slechts twee keer in de geschiedenis is dit planeetje bezocht. In 1974 door de Mariner-10 en in 2011 door MESSENGER. De derde missie is onderweg en zal de planeet vanaf 2025 bezoeken.

De missie van MARINER-10

MercuriuscompositieOp 30 maart 1974 naderde de Mariner-10 met grote snelheid het mini­planeetje Mercurius. Nog geen dag later had de mens voor het eerst duizenden spectaculaire foto's onder ogen van een onvoorstelbaar droog en kaal landschap, dat nog nooit eerder door enig levend we­zen was aanschouwd. In de dagen daarna werden de beelden bestudeerd en aan elkaar gepuzzeld tot een totaalbeeld van de zonver­lichte zijde van de planeet.

Vier jaar eerder, toen de missie van de Mariner nog in voorberei­ding was, berekende Giuseppe Colombo dat het ruimteschip in een zeer excentrische baan om de zon terecht zou komen met een omloop­tijd van 176 dagen. Dat zijn precies twee Mercuriusjaren! De Mari­ner-10 zou na 176 dagen nog eens in de buurt van Mercurius komen en er zou een tweede kans komen, en een derde....
En op 21 september 1974 vloog de Mariner weer langs Mercurius en opnieuw werden duizenden foto's naar de aarde gezonden. En op 16 maart 1975 scheerde het ruimteschip opnieuw langs de oppervlakte van het planeetje, dit keer op nog geen 300 kilometer afstand.
En weer kwamen er vele foto's. Maar geen nieuwe, want in de tijd dat Mercurius twee rondes om de zon heeft afgelegd, is hij precies drie keer om zijn as gedraaid. Dat betekent, dat iedere keer dat de Ma­riner-10 langs komt, dezelfde zijde van Mercurius door de zon ver­licht wordt en dezelfde bergen, kraters, vlaktes en bekkens aan het mechanische oog van de kamera's wordt getoond.

De Mariner-10 (gelanceerd op 3 november 1973 vanaf Cape Canaveral om 5:45 GMT) heeft precies de helft van Mercurius gefotografeerd voor een bedrag van zo'n kleine 100 miljoen dollar. De andere helft van de planeet zou voorlopig een nog in het duister ge­huld geheim blijven.


De missie van MESSENGER

De tweede reis naar Mercurius was bedoeld om onderzoek te doen vanuit een omloopbaan. Hiervoor werd op 3 augustus 2004 (vanaf Cape Canaveral om 6:16 GMT) de MErcury Surface Space Environment GEochemistry and Ranging, afgekort tot MESSENGER, gelanceerd. Deze naam is overigens heel toepasselijk, omdat de god Mercurius in de Romeinse mythologie de rol van boodschapper (Engels: messenger) van de goden vervulde.

Om het gewicht aan brandstof te beperken was een ingewikkelde reis noodzakelijk, waarbij één extra passage langs de Aarde, twee langs Venus en drie langs Mercurius zelf werden gemaakt, voor de sonde na bijna zeven jaar op 18 maart 2011 in een baan om Mercurius kon komen.
Iedere 24 uur draaide de sonde twee keer rond Mercurius in een excentrische baan variërend van 15.000 tot 200 km. boven het oppervlak van de planeet. Slechts 25 minuten per ronde scheerde de sonde op geringe hoogte boven Mercurius om oververhitting door de weerkaatste warmte te voorkomen.
Door zonnestraling en inwerking van zwaartekracht week de baan langzaam af. De nog resterende brandstof was nodig om in de jaren daarna iedere 88 dagen (1 Mercuriusjaar) kleine koerscorrecties uit te voeren om MESSENGER in de juiste baan te houden.

MercuriusnoordpoolOnderzoekers maakten opnames van de structuur en samenstelling van de korst, onderzochten geologie, magnetosfeer, atmosfeer en zwaartekrachtveld. Verder werden de opbouw van de planeetkern en de voortdurend in de schaduw liggende noordpool bestudeerd. Zo werd onder andere een 20 jaar oude veronderstelling dat er aan de permanent in de schaduw liggende poolkraters waterijs te vinden zou zijn, bevestigd. Ook werd vastgesteld dat Mercurius een zeer ijle atmosfeer heeft en dat het magnetisch veld van Mercurius sterk onderhevig is aan de invloed van zonnewind.

In april 2015 begon de voorraad brandstof uitgeput te raken. Na de laatste koerscorrectie op 24 april 2015 bedroeg de overgang boven het oppervlak niet meer dan 50 km. In zijn allerlaatste fase van zijn vlucht leverde MESSENGER nog verschillende superscherpe foto's van enkele meters boven het oppervlak en sloeg op 30 april 2015 om 19:26 uur GMT met een snelheid van 14.000 km. per uur in het Shakespearebekken op Mercurius te pletter. Door de inslag ontstond een nieuwe krater van bijna 16 meter doorsnede.

MESSENGER heeft de vooraf geschatte levensduur ruimschoots overschreden. De verwachting was, dat de sonde slechts een jaar zou functioneren, maar uiteindelijk heeft hij in ruim vier jaar meer dan 4000 banen om Mercurius en bijna 8 miljard kilometer afgelegd.
De totale kosten voor ontwikkeling, lancering, volgen en gegevensverwerking bedroegen zo'n 500 miljoen dollar.


De missie van BepiColombo

Intussen is een derde missie naar Mercurius onderweg: BepiColombo, genoemd naar de Italiaanse wiskundige en wetenschappelijk onderzoeker Giuseppe Colombo, beter bekend onder zijn bijnaam Bepi Colombo (1920-1984), die Mercurius gedetailleerd heeft bestudeerd. Dit is een gezamenlijk project van de Europese en Japanse ruimtevaartorganisaties ESA en JAXA.

De lancering heeft plaatsgevonden op 20 oktober 2018 om 1:45 GMT vanaf de lanceerbasis in Kourou in Frans Guyana. De route is vergelijkbaar met die van MESSENGER, alleen zal BepiColombo Mercurius eerst zes keer passeren voor hij in een baan om de planeet komt. De geplande aankomst is op 5 december 2025.

Zodra de sonde in een baan om Mercurius is aangekomen, zal hij zich opsplitsen in twee satellieten, die beide in een baan om Mercurius heen gaan draaien. De ene component gaat de oppervlakte van de planeet in kaart brengen en de andere component gaat onderzoek doen naar het magnetisch veld van Mercurius.
Verder zal BepiColombo zoeken naar water in de vorm van ijs in gebieden die altijd in de schaduw liggen en in tegenstelling tot rest van de planeet erg koud zijn.
Met de verzamelde data wil de ESA proberen meer te weten komen over de geschiedenis van Mercurius en het ontstaan van planeten in het algemeen en planeten dicht bij hun moederster in het bijzonder.


Een reisje naar Mercurius

Stel je voor, je stapt in een ruimteschip om een uitstapje naar Mercurius te maken. Omdat de condities daar totaal anders zijn dan op aarde, raad ik je aan, bij je vertrek je fysieke lichaam maar tijdelijk achter te laten.....

Je komt aan op een planeetje, dat niet veel groter is dan de Maan en uiterlijk ook veel daarop lijkt. Het oppervlak bestaat uit lange rijen ruwe klippen en rotswanden, dorre hooglanden bezaaid met kraters en lavavlakten die egaler zijn. In de verte ligt een reusachtig ringvormig bekken met een middellijn van dik duizend kilometer. Er zijn veel opgedroogde lavastromen te zien en de heuvels en vlakten zijn bedekt met een dikke laag fijn, poederachtig stof. Alles heeft een matte, kwikzilverachtige kleur.

Je zou hier nog niet de helft van je aardse gewicht hebben en meer dan twee keer zo hoog kunnen springen, maar eigenlijk is het maar goed dat je zonder lichaam bent gekomen, want door het ontbreken van een dampkring hier, zou het de verzengende hitte, hoger dan het smeltpunt van lood of tin, nooit kunnen weerstaan. De hoeveelheid ultraviolette straling zou het menselijk organisme totaal vernietigen en door het vacuüm zou het lichaam gewoon exploderen.

Je krijgt hier een compleet ander tijdgevoel, want door de langzame draaiing van deze planeet om zijn as, lijkt de Zon op een vast punt aan de hemel stil te staan. Gemeten in aardse tijd duurt een etmaal hier bijna een half jaar. Omdat de poolas van Mercurius loodrecht op zijn baanvlak staat beschrijft de Zon hier iedere dag exact dezelfde baan langs de hemel. Er zijn dan ook geen seizoenen hier, hoe lang ze ook zouden duren.
Wel is er sprake van een ander fenomeen, dat sterk de aandacht vraagt en wat je eerder zou kunnen beschouwen als seizoenen. De Zon is hier minstens vier tot vijf keer zo groot als op aarde, zelfs als Mercurius op z'n verst van de Zon is verwijderd. Terwijl Mercurius in zijn excentrische baan steeds dichter bij de Zon komt, wordt die groter en groter, tot zelfs twaalf keer zo groot als op aarde. Daardoor loopt de temperatuur hier op tot zo'n 480° C. en ook de lichtsterkte neemt evenredig toe. De bodem weerkaatst het sterke zonlicht echter nauwelijks en lijkt de hitte wel volledig in zich op te zuigen.
Ondanks de felle Zon is de hemel pikzwart en zie je zelfs midden op de dag overal sterren aan het firmament.

Na een maand hier vertoefd te hebben, merk je toch dat de dag voortschrijdt. Langzaam maar zeker begint de Zon de westelijke horizon te naderen en je kan gaan genieten van een prachtige zonsondergang die minstens dertien uur duurt en kan oplopen tot ruim twintig uur, al naar gelang de grootte van de zonneschijf. Direct na zonsondergang begint het flink af te koelen, in de nacht kan het wel 180° gaan vriezen.

Het valt je op, dat de sterren niet twinkelen, zoals thuis en dat ze hier nog veel sterker schijnen, dan in de helderste nachten hoog in de bergen op aarde. Er is er een bij, die opvallend sterk schittert aan de oostelijke horizon. Dat is Venus, net opgekomen en bijna vol, omdat ze hier als buitenplaneet een oppositie met de Zon maakt. Ze is zo helder, omdat haar afstand tot Mercurius nu minimaal is en de hele planeet het zonlicht op Mercurius terugkaatst.

Ook de Aarde is goed zichtbaar en minstens zo helder als wij op aarde Venus zien. Haar warme blauwachtige uitstraling doet je terug verlangen naar huis, of wil je nog een maand of drie in de vrieskou wachten om de Zon weer op te zien komen....?


 

Plaats reactie


Beveiligingscode
Vernieuwen

Inhoud ©1992 - 2020 Hans Planje
Hans Planje     E:      T: 053-4772532